Cát sâm hay còn gọi là sâm trâu, sâm sắn, nam sâm..đây là thảo dược rất bổ giúp bổ hư, cường cân hoạt lạc, nhuận phế đây là dòng cây có nhiều ở núi rừng tại tỉnh như Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Hà Tây (cũ) Theo sách của Giáo sư tiến sĩ Đỗ Tất Lợi “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” có giải thích “Cát” có nghĩa là sắn vì hình dáng củ giống củ sắn; vị thuốc giống củ sắn, lại có công dụng tẩm bổ như sâm, nên được gọi là “cát sâm”. Cây Cát sâm là gì ? Cây còn mang rất nhiều tên khác, như “nam sâm”, “sâm chuột”,”cát muộn”, “sơn liên ngẫu”,”sâm chèo mèo”, “kim chung”, “độc cước lập”, “đảo điếu kim chung”, “đại lực thự”, …có tên gọi khoa học là Millettia speciosa Champ.; cây thuộc họ Đậu (Fabaceae). Cây Cát sâm là 1 giống cây nhỡ, có thân gỗ. Có cành mọc tựa, dài hàng mét. Thường cành non có nhiều lông mềm như nhung, màu trắng; sau nhẵn, màu nâu. Lá kép lông chim lẻ, cuống lá dài phủ đầy lông; lá cây chét hình mũi mác thuôn dài hoặc hình bầu dục, gốc hình tròn đầu nhọn, trên mặt màu lục sẫm, có lông ở gân, mặt dưới phủ lông dày màu trắng, gân lá thành mạng rất rõ. Hoa mọc thành cụm dạng chùy, chiều dài 10-25cm, có rất nhiều bông hoa màu trắng ngà. Lá hoa bắc dạng lá; đài hoa có răng hình tam giác, mặt ngoài có phủ đầy lông. Tràng của hoa nhẵn ở mặt ngoài; hoa có bộ nhụy 2 bó; bầu có lông.Cây ra hoa tháng 7-9; ra quả tháng 10-12. Quả dạng dẹt, phủ lớp lông mềm, quả đựng 4-5 hạt có vỏ khá dày, và màu đen. Phân bố cây cát sâm Cây Cát sâm thường mọc hoang ở các vùng đồi núi, cây ưa nắng nên chỗ dãi nắng, cây được tìm thấy nhiều tại những tỉnh như Vĩnh Phúc,Hòa Bình, Hà Tây (cũ), Nghệ An,Bắc Giang, … Củ được sử dụng làm thuốc nên hiện tại được trồng nhiều. Mùa gieo hạt giống cây cát sâm là mùa xuân. Rễ hay củ đào ở các cây đã trồng có tuổi đời được hơn 1 năm, thu hoạch vào mùa Thu và mùa Đông. Sau khi đào về rửa sạch, thái mỏng, đem phơi hay sấy khô để sử dụng. Có thể tẩm gừng hoặc mật ong để dùng rất tốt Tác dụng của cát sâm theo đông y Củ Cát sâm mang vị đắng, ngọt, tính bình. Có công dụng bổ hư nhuận phế, giúp cường cân hoạt lạc. Tác dụng chữa cơ bắp hao phí, lao phổi, viêm phế quản kinh niên, viêm khớp do phong thấp; viêm gan mãn tính, bạch đới, di tinh,. Theo danh y Tuệ Tĩnh thường sử dụng củ cát sâm chữa cảm sốt khát nước, dùng phối hợp trong những phương thuốc cổ như , “tiểu bắc sài hồ thang”, “sâm tô ẩm”, … Trong sách “Lĩnh Nam bản thảo“, Hải Thượng Lãn Ông nhận định về tính năng và tác dụng của nam sâm (cát sâm, sâm trâu) như sau: “Nam sâm cát muộn có tác dụng bổ nguyên khí, sinh tân dịch, chữa phổi nóng thổ huyết hay bại liệt nửa người bên phải, mạch không hợp bệnh, …“. Bí quyết dùng cát sâm – sâm trâu – sâm sắn Liều dùng: sử dụng từ 30-60g, ví như sắc nước hoặc ngâm rượu giống như các loại sâm rừng khác như củ đẳng sâm hay sâm cau rừng tỷ lệ ngâm 1kg tươi ngâm 3-5 lít rượu nấu Lưu ý: Theo một số tài liệu và sách đông y thân và lá cát sâm có độc; chưa thấy đề cập về việc sử dụng thân và lá làm thuốc. Bởi thế ngoài việc dùng củ cát sâm tuyệt đối không được dùng lá hay thân dùng cùng Xem thêm: Củ ba kích tím
